fb
google+
twiter
en en pl ru ro es

Badania okresowe i profilaktyczne dorosłych

Badania profilaktyczne, inaczej przesiewowe (screeningowe), przeprowadza się w celu jak najwcześniejszego wykrycia choroby. Celem profilaktyki jest podjęcie szybkich i skutecznych działań przywracających zdrowie, ma ona również na celu zahamowanie postępu lub powikłań już istniejącej choroby.

Badanie krwi dostarcza informacji nie tylko o czynności układu krwiotwórczego, ale także o pracy wielu innych narządów (np. wątroby, nerek, gruczołów). Do badań profilaktycznych należą:

  • badania okresowe dla oceny zdrowia pacjenta (obowiązujące wszystkie osoby pracujące zawodowo),
  • badania przesiewowe (np. profil lipidowy dla ustalenia zagrożenia miażdżycą naczyń).

Wykonywana okresowo morfologia krwi może pozwolić na wcześniejsze wykrycie wielu różnych chorób, a wykonywana przy występowaniu objawów może potwierdzić lub naprowadzić lekarza na właściwą diagnozę. Dzięki morfologii można wykryć szereg chorób krwi. Jej wykonanie jest niezbędne do diagnozy niedokrwistości (anemii), pozwala także na wstępne stwierdzenie możliwych jej przyczyn.

Aby dokładniej ocenić pracę większości narządów należy wykonać dodatkowe badania biochemiczne krwi. Oznaczając enzymy, lipidy, markery nowotworowe, hormony czy białka, lekarz jest w stanie dokładnie zdiagnozować chorobę i dobrać odpowiednią terapię. Zwykle zleca się określone grupy badań, tak zwane profile:

  • Profil ogólny, tzw. kontrolny – morfologia, OB, rozmaz, sód, potas, mocznik, kreatynina, bilirubina, transaminazy, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotransferaza, albumina, białko całkowite, wapń, fosfor, kwas moczowy. Profil ogólny powinien być wykonany przynajmniej raz w roku.
  • Profil nerkowy - sód, potas, mocznik, kreatynina;
  • Profil wątrobowy - transaminazy, gamma-glutamylotransferaza, fosfataza alkaliczna, bilirubina, albumina.
  • Profil kostny - białko całkowite, albumina, wapń, fosfor, fosfataza alkaliczna;
  • Profil sercowy - transaminazy, kinaza kreatynowa, dehydrogenaza mleczanowa, potas.
  • Profil lipidowy - cholesterol, trójglicerydy, cholesterol HDL i LDL oraz ryzyko zapadalności na choroby wieńcowe.
  • Profil tarczycowy – TSH, FT3, FT4.

Dodatkowymi badaniami pozwalającymi na właściwą ocenę stanu zdrowia mogą być:

  • Badania markerów nowotworowych pozwalające określić istnienie pewnych białek, które pojawiają się w większych stężeniach w przypadku niektórych nowotworów. Podwyższony poziom nie zawsze jednak świadczy o chorobie nowotworowej i na odwrót – niski poziom markera nie oznacza braku choroby. Przykładowe markery to: PSA, CEA, AFP.
  • Badania układu krzepnięcia krwi.
  • Badania na obecność specyficznych przeciwciał (przeciwko antygenom wirusów, bakterii, alergenom). Ich obecność może świadczyć o nosicielstwie, chorobie czy alergii.
  • Badania na stężenie hormonów, przysadki mózgowej (np.: hormon tyreotropowy – TSH, prolaktyna, hormon folikulotropowy – FSH, hormon luteinizujący – LH), a także obwodowych gruczołów dokrewnych tarczycy (T4), przytarczyc (parathormon – PTH), gonad (np. estradiol, progesteron, testosteron), nadnerczy (np. kortizol). Oznaczenie poziomu hormonów pozwala na wykrycie zaburzeń w obrębie tych gruczołów.
  • Badania na stężenie leków, np.: przeciwdrgawkowych, antybiotyków aminoglikozydowych, przeciwarytmicznych, glikozydów nasercowych, leków cytostatycznych, teofiliny.
  • Badania na stężenie związków chemicznych, które gromadzą się we krwi w wyniku wrodzonych zaburzeń metabolicznych (np. fenyloalanina w fenyloketonurii, galaktoza w galaktozemii);
  • Badania stężeń innych substancji (np. witaminy).